Co ENISA 2025 mówi o realnym ryzyku dla samorządów?
Raport ENISA 2025 wyraźnie pokazuje, że zagrożenie z komercyjnych spyware typu Pegasus nie jest wyimaginowanym ryzykiem, a realną bronią cyberwojny wymierzoną w samorządowe cyfrowe serca. Samorządy, wyposażone w przestarzałe systemy i tragicznie niską cyberhigienę, są na celowniku bardziej niż kiedykolwiek. To, co wygląda jak „zwykła” infekcja, może być początkiem dłuuuugiego, niezauważonego szpiegostwa i sabotażu.
W tym tekście (2)
Spyware jako zagrożenie dla systemów samorządowych
Samorządowi gracze mają problem, bo Pegasus i podobne spyware działają na poziomie systemów mobilnych i endpointów, wykorzystując luki zero-click exploitation (TTP MITRE: TA0042) czy bardzo wyrafinowane techniki omijania MFA (multi-factor authentication bypass). To nie są typowe ataki phishingowe z linkiem czy załącznikiem, to ataki gaslightingu na MDF (Mobile Device Forensics), gdzie kontrola nad urządzeniem jest totalna i niewykrywalna bez specjalistycznych narzędzi. W mojej praktyce audytowej widziałem już przypadki, gdzie systemy samorządowe były kompromitowane przez spyware, a odpowiedzialni CISO nie mieli bladego pojęcia, co się dzieje, bo mechanizmy alertów były zapchane alertami fałszywych alarmów lub po prostu wyłączone.
Kontrola dostępu, monitoring i współpraca z CERT
ENISA podkreśla, że samorządy muszą zacząć od PANOWANIA nad swoją infrastrukturą tożsamości, wdrażając surową kontrolę dostępu, ograniczenia uprawnień na zasadzie least-privilege, oraz monitorowanie aktywności podejrzanych procesów (np. uruchamianie WMIC, PSExec, anomalia w ruchu sieciowym). Bez tego Pegasus zrobi z administracji cyfrowy folwark, gdzie wszystko obserwowane i wyciekające do nieznanego odbiorcy. Odpowiedzialność prawna za niedostateczne zabezpieczenia spada na urzędników i CISO – koszty incydentów mogą z łatwością sięgnąć milionów złotych w formie kar, odpowiedzialności administracyjnej, ale przede wszystkim długotrwałego utraconego zaufania publicznego.
Polska ma dodatkowy problem – z analizy wynika, że użycie Pegasusa przez państwowe służby było nielegalne i wykorzystywane do celów politycznych, co tylko komplikuje reputację i legalność stosowania takich narzędzi także w administracji lokalnej. ENISA radzi, by samorządy postawiły na transparentność wdrożeń i ścisłą współpracę z krajowymi CERTami oraz agencjami nadzoru, a nie na mgliste obietnice vendorów. Jeśli do piątku nie spatchecie i nie audytujecie swoich punktów końcowych pod kątem spyware, bądźcie pewni, że ktoś tam już zagląda bez pukania.
Źródła:
- ENISA Threat Landscape 2025, https://www.enisa.europa.eu/publications/enisa-threat-landscape-2025
- TechCrunch: Polish Senate declares spyware use illegal, https://techcrunch.com/2023/09/08/polish-senate-says-use-of-government-spyware-is-illegal-in-the-country/
- Breached Company: State-Aligned Cyber Threats Targeting EU, https://breached.company/state-aligned-cyber-threats-targeting-the-european-union-an-enisa-threat-landscape-analysis/
- Notes from Poland: Spyware abuses in Poland, https://notesfrompoland.com/2023/05/10/critics-of-polish-government-systematically-surveilled-with-spyware-finds-eu-report/